Böbreküstü bezinde tesadüfen saptanan bir kitle, tek başına kanser ya da ameliyat anlamına gelmez. Değerlendirmede kitlenin görüntüleme özellikleri, hormon üretip üretmediği ve kötü huylu olma ihtimali birlikte ele alınır. Bu değerlendirmelerin sonucuna göre takip, ek görüntüleme, hormonal inceleme veya cerrahi gündeme gelebilir.

Böbreküstü Bezi Kitleleri Neden Tesadüfen Saptanır?

Böbreküstü bezleri, böbreklerin üzerinde bulunan ve çeşitli hormonların üretiminde görev alan küçük bezlerdir. Günümüzde karın bölgesine yönelik ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) gibi görüntüleme yöntemlerinin daha sık kullanılması nedeniyle, böbreküstü bezindeki bazı kitleler başka bir nedenle yapılan incelemeler sırasında fark edilebilir.

Bu şekilde, adrenal hastalık şüphesi olmadan yapılan görüntülemede saptanan kitlelere adrenal insidentaloma adı verilir. Bu kitlelerin önemli bir bölümü iyi huylu ve hormon üretmeyen adrenal adenomlardan oluşur. Bununla birlikte hormon üreten tümörler, adrenokortikal karsinom, feokromositoma veya başka bir kanserin adrenal bölgeye yayılımı gibi farklı durumlar da söz konusu olabilir. Bu nedenle görüntülemede kitle görülmesi, değerlendirme yapılmasını gerektirir ancak tek başına belirli bir tanı anlamına gelmez.

Böbreküstü Bezindeki Her Kitle Kanser midir?

Hayır. Adrenal kitlelerin önemli bir kısmı iyi huylu özellik gösterir. Ancak bir kitlenin iyi huylu veya kötü huylu olma ihtimalini değerlendirmek için görüntüleme bulguları tek tek ele alınmalıdır.

Bu noktada özellikle kitlenin:

• Görünümünün homojen veya heterojen olması,
• Boyutu,
• Kontrastsız BT'deki yoğunluğu,
• Çevre dokularla ilişkisi,
• Zaman içinde büyüyüp büyümediği

gibi özellikleri önem taşır.

Dolayısıyla yalnızca “kaç santimetre?” sorusuna bakarak karar vermek doğru değildir. Kitle boyutu, görüntüleme özellikleri ve hormonal değerlendirme birlikte ele alınmalıdır.

Adrenal Kitle Görüntülemede Nasıl Değerlendirilir?

Adrenal kitle saptandığında temel amaçlardan biri, kitlenin görüntüleme açısından iyi huylu özellikler taşıyıp taşımadığını belirlemektir. Daha önce yapılmadıysa, 2023 Avrupa Endokrinoloji Derneği (ESE) kılavuzu adrenal kitlenin değerlendirilmesinde kontrastsız BT'yi ilk görüntüleme yöntemi olarak öneriyor.

BT değerlendirmesinde kullanılan önemli ölçütlerden biri Hounsfield Unit (HU) değeridir. HU, dokuların BT'deki yoğunluğunu ifade eden bir ölçümdür.

Örneğin kitle:

• Homojen görünüyor ve
• Kontrastsız BT'de HU değeri 10 veya daha düşükse

bu görünüm iyi huylu adrenal kitle ile uyumludur. 2023 kılavuzunda bu özellikleri taşıyan lezyonlarda, boyuttan bağımsız olarak ek görüntüleme gerekmeyebileceği belirtilmektedir.

Buna karşılık görüntüleme özellikleri net olarak iyi huylu olmayan kitlelerde ek görüntüleme, takip veya multidisipliner değerlendirme gerekebilir.

Adrenal Kitlelerde Hormon Testleri Neden Yapılır?

Adrenal kitlenin yalnızca görüntüleme özellikleri değil, hormon üretip üretmediği de değerlendirilmelidir. Çünkü bazı adrenal tümörler fazla miktarda hormon üretebilir ve bu durum, kitlenin yönetimini değiştirebilir.

Kortizol fazlalığını değerlendirmek için temel testlerden biri 1 mg gece deksametazon baskılama testidir. Bu testte deksametazon verildikten sonra kandaki kortizol düzeyinin baskılanıp baskılanmadığı değerlendirilir.

Bunun yanında her hastaya aynı hormon testlerinin uygulanması gerekmez. Örneğin hipertansiyon ve/veya düşük potasyum düzeyi bulunan kişilerde aldosteron ve renin sistemi değerlendirilebilir. Feokromositoma şüphesi oluşturan klinik veya görüntüleme bulguları varsa metanefrin ölçümleri gündeme gelebilir.

Bu nedenle hormon değerlendirmesi, hastanın klinik özellikleri ve görüntüleme bulguları doğrultusunda planlanır.

Böbreküstü Bezi Kitleleri Ne Zaman Takip Edilir?

Görüntülemede belirgin şekilde iyi huylu özellikler taşıyan ve hormon üretimi göstermeyen adrenal kitlelerde çoğu zaman cerrahi gerekmez. 2023 ESE kılavuzu, belirgin benign özelliklere sahip, asemptomatik ve hormon üretmeyen tek taraflı adrenal kitlelerde ameliyatın genellikle gerekli olmadığını belirtiyor.

Bununla birlikte bazı kitleler ilk değerlendirmede kesin olarak iyi huylu sınıfına alınamayabilir. Böyle durumlarda hastanın özelliklerine göre:

• Ek görüntüleme,
• Belirli bir süre sonra kontrol BT veya MR,
• Hormonal değerlendirme,
• Multidisipliner görüş

gibi seçenekler değerlendirilebilir. Özellikle görüntüleme açısından belirsiz olan ve ameliyat edilmeyen lezyonlarda belirli bir süre sonra yeniden görüntüleme yapılması gündeme gelebilir.

Burada önemli olan, “takip ediliyor” ifadesinin değerlendirme yapılmadığı anlamına gelmemesidir. Takip kararı, kitlenin mevcut özellikleri ve zaman içerisindeki değişimi dikkate alınarak verilir.

Adrenal Kitle Ne Zaman Ameliyat Gerektirebilir?

Cerrahi kararı birkaç farklı durumda gündeme gelebilir. Bunların başında klinik olarak anlamlı hormon fazlalığı oluşturan adrenal tümörler gelir. Bunun yanında görüntüleme özellikleri malignite şüphesini artırıyorsa veya takip sırasında anlamlı büyüme görülüyorsa cerrahi değerlendirme yapılabilir.

Burada özellikle boyutla ilgili yanlış bir genellemeden kaçınmak gerekir. Örneğin 2023 ESE kılavuzunda 4 cm'den büyük, heterojen yapıda veya HU değeri 20'nin üzerinde olan lezyonlarda malignite riskinin yeterince yüksek olabileceği ve cerrahinin genellikle gündeme geldiği belirtiliyor. Ancak bu ifade, “4 cm üzerindeki her adrenal kitle ameliyat edilir” anlamına gelmez. Görüntüleme özellikleri, hormon üretimi ve hastanın klinik durumu birlikte değerlendirilir.

Cerrahi düşünülüyorsa, adrenal tümörler konusunda deneyimli ekip tarafından değerlendirme önemlidir.

Adrenal Kitlelerde Biyopsi Her Zaman Yapılır mı?

Hayır. Adrenal kitlelerde biyopsi, rutin olarak ilk başvurulan tanı yöntemi değildir.

Özellikle feokromositoma dışlanmadan adrenal kitleye biyopsi yapılması uygun değildir. Güncel kılavuzlar biyopsiyi yalnızca seçilmiş durumlarda; kitlenin hormon açısından aktif olmadığının gösterildiği, görüntüleme ile kesin olarak iyi huylu olduğunun belirlenemediği ve biyopsi sonucunun tedavi kararını değiştireceği durumlarla sınırlandırıyor.

Bu nedenle “kitle görüldü, hemen biyopsi yapılmalı” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.

Adrenal Kitle Kararı Nasıl Verilir?

Adrenal kitle değerlendirmesi özellikle görüntüleme iyi huylu değilse, hormon fazlalığı varsa, büyüme saptanmışsa veya cerrahi düşünülüyorsa farklı uzmanlıkların birlikte değerlendirmesini gerektirebilir.

ESE/ENSAT kılavuzu, bu durumlarda temel multidisipliner ekibin adrenal tümörler konusunda deneyimli radyolog, endokrinolog ve cerrahtan oluşmasını öneriyor.

Bu yaklaşımın amacı, yalnızca kitle boyutuna bakarak karar vermek yerine görüntüleme, hormon üretimi, malignite riski ve hastanın genel durumunu birlikte değerlendirmektir.

Sık Sorulan Sorular

Böbreküstü bezinde kitle varsa mutlaka ameliyat gerekir mi?

Hayır. İyi huylu görüntüleme özellikleri taşıyan ve hormon üretmeyen birçok adrenal kitlede ameliyat gerekmeyebilir. Cerrahi kararı kitlenin özellikleri birlikte değerlendirilerek verilir.

Adrenal kitle kanser midir?

Hayır. Adrenal kitlelerin önemli bir bölümü iyi huyludur. Ancak görüntüleme özellikleri, hormonal aktivite ve gerektiğinde takip bulguları değerlendirilerek malignite riski araştırılır.

Adrenal kitlede hormon testi neden yapılır?

Bazı adrenal tümörler hormon üretebilir. Bu nedenle özellikle kortizol fazlalığı ve hastanın klinik özelliklerine göre diğer hormonal bozukluklar araştırılır.

BT'deki HU değeri ne anlama gelir?

HU, dokunun BT'deki yoğunluğunu ifade eder. Özellikle kontrastsız BT'de HU değerinin ve kitlenin homojenliğinin birlikte değerlendirilmesi, adrenal kitlenin iyi huylu özellik taşıyıp taşımadığını anlamaya yardımcı olur.

Adrenal kitle takip edilir mi?

Evet, bazı adrenal kitleler takip edilebilir. Özellikle ilk değerlendirmede kesin olarak iyi huylu sınıfına alınamayan lezyonlarda hastanın özelliklerine göre belirli aralıklarla görüntüleme yapılması düşünülebilir.

---

editör iletişim: originstudio.team@gmail.com