Fıtık, karın duvarındaki zayıf bir noktadan karın içindeki dokuların dışarı doğru çıkmasıdır. Her fıtık aynı şekilde ilerlemez ve her fıtık için aynı tedavi uygulanmaz. Fıtığın türü, ağrı ve diğer belirtiler, büyüme, içeri itilebilme durumu ve sıkışma riski ameliyat kararında birlikte değerlendirilir. Bazı fıtıklarda planlı cerrahi gerekirken, uygun hastalarda izlem de mümkün olabilir.

Fıtık nedir ve neden oluşur?

Karın duvarı; kaslar, bağ dokuları ve diğer destekleyici yapılardan oluşan güçlü bir yapıdır. Bu yapıdaki doğuştan gelen veya zaman içinde oluşan zayıflıklar, karın içi basıncının etkisiyle fıtık gelişmesine zemin hazırlayabilir.

Fıtık çoğunlukla ayakta dururken, öksürürken, ıkınırken veya fiziksel efor sırasında belirginleşen bir şişlik şeklinde fark edilir. Bazı fıtıklarda şişlik yatınca veya hafifçe bastırıldığında kaybolabilir. Ancak şişliğin geçici olarak kaybolması, fıtığın ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Fıtık gelişiminde yaş, geçirilmiş ameliyatlar, karın duvarının yapısal özellikleri, fazla kilo, kronik öksürük ve karın içi basıncını artıran durumlar gibi farklı etkenler rol oynayabilir. Özellikle kesi yeri fıtıklarında daha önce geçirilmiş karın ameliyatının kendisi önemli bir faktördür.

Hangi fıtık türleri görülür?

“Fıtık” tek bir hastalığı ifade etmez. Fıtığın bulunduğu bölge, içeriğin ne olduğu ve karın duvarındaki defektin özellikleri tedavi yaklaşımını değiştirebilir.

En sık karşılaşılan karın duvarı ve kasık fıtıkları şunlardır:

• Kasık fıtığı (inguinal herni): Kasık bölgesinde gelişen ve erişkinlerde en sık karşılaşılan fıtık türlerinden biridir.
• Femoral fıtık: Kasık bağının altındaki femoral kanalda ortaya çıkar. Sıkışma ve boğulma riski nedeniyle özellikle dikkatli değerlendirilmesi gereken fıtıklardandır.
• Göbek fıtığı (umbilikal herni): Göbek çevresindeki karın duvarı zayıflığından kaynaklanır.
• Epigastrik fıtık: Göbek ile göğüs kemiğinin alt ucu arasındaki orta hatta gelişir.
• Kesi yeri fıtığı (insizyonel herni): Daha önce geçirilmiş karın ameliyatının kesi bölgesinde ortaya çıkabilir.

Mide fıtığı olarak bilinen hiatal herni* ise karın duvarı fıtıklarından farklıdır. Anatomik olarak farklı bir bölgede geliştiği için değerlendirme ve tedavi yaklaşımı da farklıdır.

Her fıtık ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Ameliyat kararı yalnızca fıtığın varlığına göre verilmez. Özellikle belirti vermeyen veya çok az belirti veren bazı erişkin erkek kasık fıtıklarında, uygun hastalarda izlem bir seçenek olabilir.

Ancak izlem, fıtığın tedavi edildiği anlamına gelmez. Zaman içinde ağrı veya başka belirtiler ortaya çıkabilir ve daha sonra cerrahi gündeme gelebilir. Bu nedenle izlem kararı verilen kişinin şikâyetlerindeki değişiklikleri takip etmesi önemlidir.

Buna karşılık ağrıya neden olan, günlük yaşamı etkileyen, büyüyen veya komplikasyon açısından risk taşıyan fıtıklarda cerrahi değerlendirme daha fazla önem kazanır.

Burada önemli olan nokta, “ameliyat gerekmiyor” ile “fıtık önemsiz” ifadelerinin aynı anlama gelmemesidir.

Fıtık ne zaman ameliyat gerektirebilir?

Ameliyat kararında tek bir belirti veya ölçüm yerine fıtığın özellikleri ve hastanın klinik durumu birlikte değerlendirilir.

Durum	Ameliyat kararındaki anlamı
Ağrı veya belirgin rahatsızlık	Planlı cerrahi değerlendirmeyi destekleyebilir
Günlük yaşamı kısıtlayan belirtiler	Cerrahi ihtimalini artırabilir
Fıtığın giderek büyümesi	Yeniden değerlendirme gerektirebilir
Fıtığın içeriğinin artık geri itilememesi	Acil değerlendirme gerektirebilir
Bağırsak tıkanıklığı belirtileri	Acil durum açısından değerlendirilmelidir
Femoral fıtık gibi daha yüksek sıkışma riski taşıyan türler	Tedavi kararı daha dikkatli ele alınır
Daha önce ameliyat bölgesinde gelişen fıtık	Defektin özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir

---

Bu tablo bir ameliyat reçetesi değildir. Aynı tür ve benzer boyuttaki iki fıtık, hastanın belirtileri ve diğer klinik özellikleri farklı olduğu için farklı şekilde yönetilebilir.

Fıtığın ağrıması ne anlama gelir?

Fıtık her zaman ağrıya neden olmaz. Ancak özellikle hareket, öksürme veya ıkınmayla ortaya çıkan ve zaman içinde artan ağrı, fıtığın artık günlük yaşamı etkilemeye başladığını gösterebilir.

Daha önemli olan ise daha önce içeri girebilen bir şişliğin aniden sertleşmesi, belirgin şekilde ağrıması ve artık içeri gitmemesidir.

Bu noktada “sıkışmış fıtık” ve “boğulmuş fıtık” kavramlarını ayırmak gerekir. Fıtık içeriğinin geri itilememesi sıkışmayı düşündürür. Eğer fıtık içindeki dokunun, özellikle bağırsak bölümünün kan dolaşımı bozulursa strangülasyon yani boğulma söz konusu olabilir.

Boğulma geliştiğinde dokunun canlılığı tehlikeye girebileceği için durum acil hale gelir.

Fıtık ne zaman acil bir durumdur?

Fıtık bölgesindeki her ağrı acil durum anlamına gelmez. Ancak bazı belirtiler, fıtığın sıkışmış veya boğulmuş olabileceğini düşündürür ve gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirir.

Özellikle şu bulgular önemlidir:

• Ani başlayan veya hızla şiddetlenen ağrı
• Daha önce içeri giren şişliğin artık içeri itilememesi
• Şişliğin sertleşmesi
• Fıtık bölgesinde belirgin kızarıklık veya renk değişikliği
• Bulantı ve kusma
• Karında belirgin şişkinlik
• Gaz veya dışkı çıkaramama
• Ateş veya genel durumda belirgin bozulma

Özellikle şiddetli ağrı ile birlikte sertleşen ve geri gitmeyen bir fıtık şişliği varsa beklemek yerine acil değerlendirme gerekir. Çünkü akut olarak geri itilemeyen bazı fıtıklarda bağırsak dolaşımı etkilenebilir ve acil cerrahi gerekebilir.

Fıtık tanısı nasıl konur?

Fıtıkların önemli bir bölümü fizik muayene ile değerlendirilebilir. Doktor, şişliğin yerini ve özelliklerini inceler; ayakta durma, öksürme veya ıkınma sırasında fıtığın belirginleşip belirginleşmediğine bakabilir.

Ancak her fıtık dışarıdan kolayca fark edilmez. Küçük, derin veya muayeneyle kesinleştirilemeyen fıtıklarda ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir. Özellikle kesi yeri fıtıklarında defektin yapısını ve kapsamını değerlendirmek için bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans gibi yöntemler de uygun hastalarda kullanılabilir.

Dolayısıyla görüntüleme yöntemi, “her fıtığa aynı tetkik yapılır” mantığıyla değil, klinik değerlendirmeye göre seçilir.

Fıtık ameliyatında açık veya kapalı yöntem nasıl seçilir?

Fıtık ameliyatında herkes için geçerli tek bir yöntem yoktur. Açık cerrahi ile laparoskopik veya robotik gibi minimal invaziv yöntemler arasında seçim yapılırken fıtığın türü, bulunduğu bölge, boyutu, daha önce geçirilmiş ameliyatlar, hastanın genel durumu ve cerrahın deneyimi dikkate alınır.

Bazı fıtık onarımlarında mesh yani yama kullanılır. Mesh, karın duvarındaki zayıf bölgenin desteklenmesine yardımcı olan cerrahi bir materyaldir. Ancak her hastada aynı onarım tekniğinin uygulanması gerekmez.

Bu nedenle “kapalı ameliyat her zaman daha iyidir” veya “her fıtıkta mutlaka yama kullanılır” gibi genellemeler doğru değildir. Uygun yöntem, hastanın ve fıtığın özellikleri değerlendirilerek belirlenir.

Çocuklarda fıtık yaklaşımı neden farklıdır?

Fıtık konusunda önemli bir ayrıntı da çocuklarla erişkinlerin aynı şekilde değerlendirilmemesidir.

Özellikle bazı doğumsal göbek fıtıkları çocukluk döneminde büyüme ve gelişmeyle birlikte kendiliğinden kapanabilir. Bu nedenle erişkinlerde kullanılan “fıtık kendiliğinden kapanmaz” yaklaşımı çocukluk çağındaki bütün fıtıklara genellenemez.

Buna karşılık çocukluk çağındaki kasık fıtıkları farklı değerlendirilir ve kendiliğinden kapanmaları beklenen bir durum değildir. Sıkışma riski nedeniyle çocuk cerrahisi tarafından değerlendirilmesi ve uygun zamanda tedavi edilmesi önemlidir.

Dolayısıyla fıtığın bulunduğu yaş grubu, türü ve ortaya çıkış şekli bilinmeden “fıtık mutlaka ameliyat edilir” veya “beklenebilir” şeklinde genel bir karar vermek doğru değildir.

Sık Sorulan Sorular

Fıtık kendiliğinden geçer mi?
Erişkinlerde karın duvarında oluşan fıtıkların kendiliğinden anatomik olarak kapanması beklenmez. Ancak her erişkin fıtığında hemen ameliyat gerekmez; uygun hastalarda izlem yapılabilir. Çocukluk çağındaki bazı doğumsal göbek fıtıkları ise farklı bir seyir gösterebilir.

Fıtık ağrımıyor, ameliyat olmam gerekir mi?
Her zaman değil. Özellikle belirti vermeyen veya çok az belirti veren bazı erkek kasık fıtıklarında izlem seçeneği bulunabilir. Fıtığın türü ve kişinin klinik özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.

Fıtık büyürse ne olur?
Fıtığın büyümesi zaman içinde daha fazla rahatsızlığa veya günlük yaşamda kısıtlanmaya neden olabilir. Büyüme tek başına acil durum anlamına gelmez; ancak tedavi kararının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Fıtık boğulması nasıl anlaşılır?
Ani ve şiddetli ağrı, sertleşen ve içeri gitmeyen şişlik, bulantı-kusma, karında şişkinlik ve gaz veya dışkı çıkaramama gibi belirtiler ciddi bir komplikasyonu düşündürebilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Fıtık ameliyatında mutlaka yama kullanılır mı?
Hayır. Kullanılacak onarım yöntemi fıtığın türüne, özelliklerine ve hastanın durumuna göre belirlenir. Mesh kullanılan onarımlar birçok fıtık türünde önemli bir tedavi seçeneğidir; ancak cerrahi teknik her hasta için aynı değildir.

Fıtık için hangi bölüme başvurulur?
Erişkinlerde fıtıkların değerlendirilmesi ve cerrahi tedavi planlaması genel cerrahi kapsamındadır. Çocukluk çağındaki fıtıklarda ise çocuk cerrahisi değerlendirmesi gerekir.

Fıtık şişliği yatınca kayboluyorsa sorun yok mudur?
Hayır. Şişliğin yatınca azalması veya içeri girmesi, fıtığın tamamen ortadan kalktığını göstermez. Fıtığın türü ve belirtilerine göre takip veya tedavi gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir.

---

-2023 HerniaSurge Guidelines

-Umbilikal ve Epigastrik Herni Kılavuzu

---

editör iletişim: originstudio.team@gmail.com